“Eigenlijk zijn deze politieke ontwikkelingen mosterd na de maaltijd. We hadden dit veel eerder moeten doen, voordat we gingen outsourcen naar China en andere ‘goedkope’ landen.”

EERLIJK AARDE-AANDEEL EN EEN LEVEN VOL CAMPAGNES

Interview met Jan Juffermans
Door Rutger Henneman

Van 1978 tot 2010 was Jan Juffermans hoofdredacteur/uitgever en later beleidsmedewerker mondiale duurzaamheid bij De Kleine Aarde in Boxtel. Hij introduceerde in Nederland het model van de mondiale Ecologische Voetafdruk. Momenteel is Juffermans lid van het Platform Duurzame en Solidaire Economie, de Werkgroep Voetafdruk Nederland en Transition Town Boxtel. Hij werkt mee aan de campagne ‘De Grote Transitie’ en de Fossil-Free-beweging, en startte de actie ‘Aarde met hoofdletter’. Zie voor meer informatie www.janjuffermans.nl, www.degrotetransitie.nl en www.voetafdruk.eu

Inleiding

Je doet veel, waar ben je nu vooral mee bezig?

Ten eerste met de Werkgroep Voetafdruk Nederland. We hebben bijvoorbeeld pas besloten de plannen CapGlobalCarbon uit Ierland en Carbon Fee and Dividend van James Hansen te steunen en meer bekendheid te geven. Het is een landelijke werkgroep die al bestond toen ik nog bij De Kleine Aarde werkte. Daarnaast ben ik actief voor het Platform Duurzame en Solidaire Economie. Die bestaat sinds 2006. Met het platform hebben we een nieuwe campagne gestart: De Grote Transitie. Regelmatig geef ik lezingen en presentaties over de Mondiale Voetafdruk en het belang van een dashboard met meer indicatoren voor het meten van echte welvaart. Lokaal ben ik actief bij Transition Town Boxtel. We hebben ook een Eetbaar Boxtel-groep opgericht. Daarnaast ben ik sinds een paar jaar actief in de ‘Fossil-Free’-beweging en voor de Energie Coöperatie Boxtel.

Hoe is dat actieve leven bij jou begonnen?

Ik zat in een vrienden-discussiegroep toen in 1972 het rapport van de Club van Rome uitkwam: ‘Grenzen aan de Groei’. We hebben dat gelezen en ik was onder de indruk. Heel kort daarna kwam er een berichtje in de Volkskrant dat De Kleine Aarde in Boxtel ging starten. Dat leek voor mij een logisch vervolg. Ik dacht: ‘Dat moet nu inderdaad gaan gebeuren!’ Dus ik ben gelijk donateur geworden.

Maar ik had met mijn vrouw toen ook een reis naar India gepland, over land. Onderweg zou ik ook wat klanten bezoeken voor de uitgever waar ik bij werkte in Leiden. Wij hadden thuis en met vrienden al wel eens een vegetarische maaltijd geprobeerd, maar in India is het normaal dat elk restaurant ook vegetarische gerechten aanbiedt. Het vegetarische eten in India was zo lekker! Wij kwamen terug in Nederland als halve vegetariërs, toen ik een artikel in de krant las van professor René Dumont die iets opmerkelijks had gezegd. Hij vond dat rijke blanken schandaliger kannibalen zijn dan de echte. Hij had het natuurlijk over de enorme verspilling van voedsel door de vleesconsumptie. Voor elke kilo vlees is ongeveer 8 kilo veevoer nodig. In feite eten wij het voedsel weg van de armen. Dat was een eye-opener voor mij en ik ben toen een campagne begonnen: ‘Mínder vlees mevrouw! – u weet hopelijk al waarom’. Hier schreef ik in 1976 een artikel over in het tijdschrift van De Kleine Aarde. Eind 1977, kwam er een advertentie in de Volkskrant dat De Kleine Aarde een hoofdredacteur/uitgever zocht. Dat was helemaal op mijn lijf geschreven. Ik werd gelijk aangenomen en we verhuisden van Valkenburg aan de Rijn naar Boxtel.

Het was een leuke periode. Er gebeurde veel. De Kleine Aarde was vooral een grote openlucht-tentoonstelling. Wij lieten zien wat er allemaal mogelijk was met biologische landbouw, ecologische voeding, met wind-energie, zonne-energie en ook met duurzaam bouwen. Ik heb er eerst een jaar of zes als uitgever gewerkt. Daarna ben ik medewerker mondiale duurzaamheid geworden en deed ik ook de internationale contacten. Eind 2010 stopte de stichting De Kleine Aarde. Er heerst een misverstand dat De Kleine Aarde failliet zou zijn gegaan. Dat is gelukkig niet zo. Het is allemaal keurig afgerond, met name door de laatste directeur Martijn Messing. Daarna werd het project overgenomen door Tom Bade van Triple E. Die ging echter al na een jaar failliet. Maar er is nu weer een nieuwe impuls. Het blijft een duurzaamheidscentrum met betrokkenheid van bijvoorbeeld diverse onderwijsinstellingen en lokale groepen. Er werken al veel mensen in de twee hoofdgebouwen. De stichting Het Bewaarde Land biedt een natuurprogramma aan van drie dagen voor de basisscholen. De stichting Waardekaart ging ook door op hetzelfde terrein. Ze zijn beiden uit De Kleine Aarde voortgekomen en zijn met goede plannen bezig.

De Grote Transitie

Vertel eens iets over je huidige activiteiten. Met het Platform Duurzame en Solidaire Economie zijn jullie een nieuwe campagne begonnen. Wat houdt die campagne precies in?

‘De Grote Transitie’ heet de campagne. Er zijn steeds meer mooie initiatieven in Nederland en elders. De één is bezig met een basisinkomen, de ander met het geldcreatie-probleem. En weer andere groepen richten zich op een lokale circulaire economie. Met het Platform Duurzame en Solidaire Economie proberen we de samenhang te laten zien van die ontwikkelingen. Er moet voor een andere economie veel meer gebeuren dan één ding. Er is een heel ecologisch en sociaal pakket aan hervormingen nodig. De campagne De Grote Transitie wil dat hele pakket onder de aandacht brengen. Wij presenteerden daarom tien belangrijke aspecten die binnen de economie moeten veranderen.

  1. Beperk verschillen in koopkracht en vermogen. Ongelijkheid is slecht voor onze democratie, economie en het milieu.
  2. Zet in op een 24-urige werkweeken onderzoek de mogelijkheid van een basisinkomen.
  3. Investeer als overheid de komende vijftien jaar op grote schaal in een circulaire, regionale economie.
  4. Verschuif de belasting op arbeid naar belasting op schaarse hulpbronnenen schadelijke emissies.
  5. Gebruik een dashboard met indicatoren die onze welvaart goed metenen stop met de eenzijdige focus op groei van het Bruto Binnenlands Product (BBP).
  6. Investeer in de noodzakelijke energietransitieen schakel binnen twintig jaar over naar 100% hernieuwbare energie.
  7. Stop de omgekeerde ontwikkelingshulpen sluit het belastingparadijs Nederland.
  8. Plaats geldcreatieonder publiek bestuur en breng het schuld- en rentevrij in omloop.
  9. Formuleer eisen voor een duurzaam, solidair én democratisch Europa. Schep zo draagvlak voor verdergaande samenwerking.
  10. Vernieuw het economieonderwijs: breng de echte wereld terug in de modellen, theorieën en klaslokalen.

Ik heb voor punt vijf de toelichting geschreven. Jan Terlouw werd onze ambassadeur voor dat punt. We moeten stoppen de welvaart te meten met het BBP, dus aan de hand van geldgroei. We moeten een ‘dashboard’ gaan gebruiken met meer indicatoren om welvaart en welzijn beter te meten, waaronder de Mondiale Voetafdruk.

Wat gaan jullie precies doen met die tien punten?

Daar hebben we nog regelmatig vergaderingen over. Voor punt vijf wilden we bijvoorbeeld een hoorzitting houden in de Tweede Kamer. Maar onverwacht is eind 2015 de tijdelijke Commissie Breed Welvaartsbegrip van de Tweede Kamer ingesteld! Onze stukken gingen daar naar toe, en een delegatie van ons Platform werd uitgenodigd voor een goed gesprek en nadere toelichting. Intussen ligt er een voorstel in de goede richting voor de Tweede Kamer met het rapport ‘Welvaart in kaart’.

Voor andere punten gaan we nog debatten organiseren. Voor de punten 3, 6 en 8 zijn ze al gehouden. En voor punt 10 komt er een manifestatie, samen met studenten. Met de ambassadeurs voor alle punten – zoals Jan Terlouw – zijn filmpjes opgenomen met duidelijke stellingnames.[1]

Gaat het ook een lokale kant op? Wordt het bijvoorbeeld opgenomen door lokale platforms voor een duurzame en solidaire economie?

Ja zeker, dat willen we graag stimuleren. In oktober 2014 vond er bijvoorbeeld al een provinciale conferentie plaats in Utrecht. Eind 2015 waren we actief in Uden, en dit jaar o.a. in Boxtel, Den Haag en Groningen. In Eindhoven worden nu plannen ontwikkeld. Wij kunnen dat echter niet zelf organiseren. Binnen lokale groepen, zoals een Transition Town-groep, kan je al die punten makkelijk oppakken.

400.000 Doden per jaar door Klimaatverandering

Wat is voor jou de rode draad in al jouw projecten?

Dat zijn vooral het verdelingsvraagstuk en de kwaliteit van de Aarde voor volgende generaties. Het klimaatvraagstuk moet zo snel mogelijk aangepakt worden. En één van de belangrijkste oplossingen voor de verdeling is een Eerlijk Aarde-Aandeel (Fair Earth Share). Iedereen zou moeten weten dat er nu al 400.000 mensen per jaar dood gaan vanwege de klimaatverandering! Dit blijkt uit de Climate Vulnerability Monitor[2], het derde rapport op rij waarin men spreekt over de honderdduizenden ‘klimaatdoden’ of ‘climate deaths’. In zijn introductie op het eerste rapport ‘The Anatomy of a Silent Crisis’ (2009), vroeg Kofi Annan er al aandacht voor. Hierin gaat hij goed in op het belang van het monitoren van de klimaatslachtoffers[3]. Bedenk bijvoorbeeld dat dit nog alleen maar gaat over het aantal doden. Ik zou ook wel eens willen weten hoeveel mensen er grote schade ondervinden door klimaatverandering of ernstig ziek of zwaar gewond zijn geraakt. Dat wordt niet ingeschat in het rapport, maar dat aantal is vaak vele malen groter. In Nederland overlijdt een bepaald aantal mensen door verkeersongelukken. Maar met een grote factor vallen er nog veel meer gewonden. En dan heb je het nog niet eens over de sociale ellende en marginalisatie van mensen die door klimaatverandering in armoede moeten leven en op de vlucht zijn geslagen. Overigens, in de laatste Monitor is voor het eerst ook gepubliceerd hoeveel doden er vallen door het mondiale gebruik van fossiele energie, dus gas, olie en kolen: 4,9 miljoen per jaar! Dit getal is inclusief de 400.000 klimaatdoden, de talloze mijnongelukken maar ook de zeer vele fijnstof-slachtoffers.

We kunnen deze ongekende cijfers niet vaak genoeg noemen. Die getallen moeten iedereen toch wakker schudden! Het is een stille Ecocide. Het is in feite een vorm van systematisch doden door schuld, zolang we niet drastisch veranderen. Maar niemand lijkt het te willen publiceren. Ik heb de informatie bijvoorbeeld ook naar Trouw en de Volkskrant gestuurd. Maar het lijkt wel of ze het niet kunnen geloven. Ik heb het gevoel dat journalisten dit ook maar liever verzwijgen. Ze zijn immers zelf onderdeel van het systeem. Zijn ze bereid hun leefstijl te veranderen? Geen of weinig auto rijden, niet meer vliegen voor je plezier, minder vlees en zuivel eten: dat raakt hen heel persoonlijk.

Eerlijk Aarde-Aandeel, Basisinkomen en Quotering

Je zegt dat een Eerlijk Aarde-aandeel één van de belangrijkste oplossingen is. Wat is een Eerlijk Aarde-aandeel?

Je zou het een Gandhiaans model kunnen noemen: iedereen heeft recht op het gebruik van een deel van de Aarde. Eigenlijk zou een Fair Earth Share een mensenrecht moeten zijn. Ieder zou dan recht hebben op het gebruik van een deel van het land en de mondiale grondstoffen, of een compensatie moeten ontvangen. Filosofen als Locke en Paine stelden dat al voor in de 17e eeuw.

Dat zou je op verschillende manieren kunnen regelen. Je kan het uitkeren in de vorm van geld, anders wordt het moeilijk. Een basisinkomen of ‘Aarde-dividend’ is voor mij een vorm van een Fair Earth Share. Want daarmee kun je voedsel en andere goederen kopen: een stukje opbrengst van het land en de grondstoffen. Dat lijkt me heel praktisch. Met geld heb je dus toegang tot een deel van de mondiale hulpbronnen.

In feite hebben we dat recht al, want je hebt via de huidige mensenrechten al recht op voedsel en water, recht op huisvesting, en recht op een veilige leefomgeving. Daarmee heb je dus al recht op een stuk grond en grondstoffen, en recht op water. Maar in de praktijk gaat het toch anders. Water, bijvoorbeeld, is steeds meer geprivatiseerd en handelswaar geworden. Wij krijgen hier nog relatief goedkoop water. Maar in andere landen is het gewoon voor velen niet te betalen. Daarom is er een wereldwijde beweging ontstaan om het recht op water te behouden. Er is een dialoog gaande over de vraag op hoeveel liter drinkwater je recht hebt.

Bij de verdeling van grond, water en grondstoffen moeten we samen wel binnen de bio-capaciteit van onze Aarde blijven; dat is met name van belang voor volgende generaties. Ook een kwestie van mensenrechten. En dan kom je uit bij quotering.

Met de Werkgroep Voetafdruk Nederland zetten we ons daar sterk voor in, uitdrukkelijk in combinatie met geboortebeperking, zonder dwang.[4] Met quotering zorg je ervoor dat ieder zijn eigen deel krijgt. Het is de meest efficiënte en rechtvaardige methode om schaarste te verdelen. Hoe werkt dat precies? Je kan van alles quoteren: het gebruik van fossiele energie bijvoorbeeld, maar ook de CO2-uitstoot. Je neemt een plafond aan, van bijvoorbeeld een bepaalde hoeveelheid CO2 die we maximaal nog kunnen/willen uitstoten om binnen maximaal 1.5 of 2 °C opwarming te blijven. Binnen vijf of tien jaar werken we naar dat niveau toe en daarbinnen ga je de uitstoot per persoon verdelen. Dat doe je wereldwijd. En je mag er eventueel ook in handelen. Dan zouden mensen die nu nog maar heel weinig fossiele energie gebruiken, zoals in de Derde Wereld, geld kunnen verdienen. Want ze krijgen wellicht meer quotum dan ze nodig hebben.

Maar wat gebeurt er zodra je CO2 gaat quoteren? Dan gaan we waarschijnlijk meer landbouwgrond gebruiken voor bio-energie. Dat wil je ook niet hebben. Dus je moet in feite landgebruik, ofwel de Ecologische Voetafdruk, ook gaan quoteren. Je Ecologische Voetafdruk is de hoeveelheid land die gebruikt wordt voor de productie van alles wat een persoon consumeert. Om ervoor te zorgen dat niemand in armoede hoeft te leven en we niet meer ontnemen van de Aarde dan de Aarde als ecosysteem aan kan, zou iedereen haar/zijn Ecologische Voetafdruk moeten terugbrengen tot maximaal 1,7 hectare. Zoveel is er nu beschikbaar per wereldbewoner. Je zou dus in principe 1,7 ha. kunnen gebruiken. Maar er moet ook nog wel een stukje af voor de natuur. Hoeveel precies, daar is men het nog niet over eens, maar wij zeggen voorlopig dat van die 1,7 ha per persoon minimaal 0,3 ha bestemd zou moeten worden voor wilde natuur. Die 1,4 ha zou je een duurzame of eerlijke voetafdruk kunnen noemen. Het Brundtland-rapport, ‘Our Common Future’, adviseert 12 procent van het aardoppervlak te reserveren voor de natuur.[5] Maar dat is bekritiseerd. Onder andere de bioloog Edward Wilson, bekend van het boek ‘The Future of Life’, vindt dat 50 % van je ‘fair share’, voor de natuur bestemd moet worden. Je weet namelijk nog niet half hoe rijk die natuur is, wat daar voor toekomstwaarde in zit.[6] In Nagoya (Japan) is drie jaar geleden een conferentie geweest waar de VN het advies heeft geformuleerd dat landen nu minimaal 17 % van hun grondgebied voor natuur moeten reserveren.

Daar is ook kritiek op gekomen, omdat dit weer een vrijbrief is voor landen om op de overige 83% van het land te doen en laten wat men wil. Dan gaat het natuurlijk ook fout. Dus het advies had moeten zijn dat 17 % gereserveerd moet zijn voor natuur en dat de rest van het land duurzaam gebruikt moet worden, zodat volgende generaties er nog goed gebruik van kunnen maken. In zo’n wereldwijd proces duurt het weer jaren voordat dat allemaal duidelijk wordt. Quotering zou daar dus wel rekening mee moeten houden.

Arbeid Goedkoper door Voetafdrukbelasting

Nog een andere manier om een Fair Earth Share te bevorderen is het goedkoper maken van arbeid en belasting te heffen op het gebruik van natuurlijke hulpbronnen; een Voetafdrukbelasting of Footprint Tax. Als je geen belasting meer heft op arbeid via de inkomstenbelasting, dan wordt het goedkoper voor bedrijven om mensen in dienst te nemen. In plaats daarvan ga je belasting heffen op het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, op fossiele brandstoffen en ook op alle vormen van vervuiling. Die vervuiling moet je natuurlijk bij voorkeur verbieden. Maar zolang dat nog niet verboden kan worden, maak je het extra duur. En ik zou heel graag willen dat ook het gebruik van ruimte belast wordt. Dan belast je in feite ook grondgebruik. Als je bijvoorbeeld veel vlees en zuivel eet, gebruik je veel grond (vooral voor het veevoer). Belasting op grond kan dan doorgerekend worden in alle producten van het land, zoals veevoer, vlees en zuivel, maar natuurlijk ook groenten en fruit.

Het idee van een grondbelasting komt oorspronkelijk van de econoom Henry George[7]. Met het Platform Duurzame en Solidaire Economie verbreden we dat idee naar een belasting op andere grondstoffen. Maar dat zijn ook bodemproducten. Wat je uit de grond haalt is in feite ons gemeenschappelijke bezit. Dus als je veel gebruikt moet je er ook meer voor betalen. Van die belasting op het gebruik van natuurlijke hulpbronnen kan je weer het basisinkomen betalen. Zoals eerder vermeld wordt een basisinkomen daarom ook wel Aarde-dividend genoemd.

Bijna iedereen is er wel van overtuigd dat je arbeid minder moet gaan belasten. Op die manier ga je ook innovatie bevorderen. Het is nu eindelijk ook regeringsbeleid dat we arbeid minder moeten belasten. Het zit voorzichtig in de plannen. Jesse Klaver van GroenLinks vindt dat de plannen aangescherpt moeten worden zodat ook de BTW wordt meegenomen. Met name de BTW op arbeid, moet je niet te hoog maken. Als je allebei doet, de loonbelasting lager en ook de BTW, dan ontstaat er veel meer werk dat we vervolgens beter moeten gaan verdelen.

Eigenlijk zijn deze politieke ontwikkelingen mosterd na de maaltijd. We hadden dit veel eerder moeten doen, voordat we gingen outsourcen naar China en andere ‘goedkope’ landen. Dan hadden we kunnen voorkomen dat al die banen verdwenen naar die lage-lonen-landen. Het is schandalig dat dit vele jaren is tegengehouden door de gevestigde krachten en belangen. Misschien dat die banen langzaam weer terugkomen. En hopelijk helpt dat bij de opbouw van regionale economieën.

Een Liberaal Principe

Het is niet zo verrassend dat een regering met de VVD de belasting wil verlagen. Maar de andere maatregelen die je noemt om toe te werken naar een Eerlijk Aarde-Aandeel, staan die niet ver af van een neo-liberale ideologie?

Ik zei net dat het idee van een Fair Earth Share een Gandhiaans idee is. Je moet niet meer nemen dan je behoefte, want iedereen heeft recht op een deel van de Aarde. Maar het idee gaat al eeuwen terug: naar de liberale filosofen John Locke en Thomas Paine. Ik vond dat mooi om te ontdekken. Gandhi was dus niet uniek in zijn denken. Het is al een heel oud liberaal principe. Probeer alle liberalen maar eens duidelijk te maken dat ook een Fair Earth Share een heel mooi uitgangspunt is van hun liberale geloof! Pak niet meer van de Aarde dan er voor anderen, van een vergelijkbare kwaliteit, over blijft. Dat is rond 1690 al opgeschreven in Engeland, door John Locke. En Thomas Paine had het al over compensatie voor niet-bezitters.[8] In mijn boekje over de voetafdruk heb ik dat met groot plezier aangehaald. Paine was agrarisch georiënteerd. Die had het over de grond. Als je zelf geen grond hebt, dan heb je recht op een deel van de opbrengst. Want die grond is eigenlijk ook voor een deel van jou. Dat zijn dus zeer oude principes.

Potentieel

Vind je dat we de goede kant op gaan met de sociaal-ecologische beweging in Nederland?

Ik werk mee aan Transition Town Boxtel, maar ik vind dat de verspreiding van Transition Towns in Nederland minder snel gaat dan ik had gehoopt. Ik zit zelf ook in de nieuwe Fossil-Free beweging. Daar zie ik heel veel potentie in. Het is een wereldwijde beweging die in Amerika is begonnen. En wij hebben de gemeente Boxtel als eerste stad in Europa zover kunnen krijgen om mee te doen. Dat betekent dat de gemeente geen financiële banden meer mag hebben met fossiele brandstof-bedrijven. Zo zijn er ook Fossil-Free-groepen die zich speciaal richten op universiteiten, die bijvoorbeeld banden hebben met Shell. Wij richten ons hier op de gemeente en andere organisaties.

In Boxtel deden we een Fossielvrije poster-actie. Er zijn ongeveer twintig organisaties benaderd, ook kerken. Een van de kerken heeft beloofd het in de kerkenraad te bespreken. Ook het Waterschap De Dommel heeft beloofd dat zij gaan kijken of hun geld losgekoppeld kan worden van Fossiel. Nu de Paus zich heeft uitgesproken over klimaat en onze Aarde, gaan we proberen meer actie in de kerken te krijgen. De Wereldraad van Kerken heeft zich al solidair verklaard met Fossil-Free. En ook bisschop Desmond Tutu steunt de acties. Ik vind het een hele sterke beweging. Desmond Tutu zei dat de anti-apartheid-strijd in Zuid-Afrika nooit zo goed gelukt was als men niet was gaan desinvesteren. Dat betekent dat andere landen en bedrijven hun geld terugtrokken uit Zuid-Afrika. Toen dat gebeurde is de regering gevallen. Dus, op een geweldloze manier, door investeringen te stoppen, kan je een grote omslag teweeg brengen.

Ik ben ervan overtuigd dat we ook juridische stappen moeten zetten, maar dit desinvesteren is een hele sterke strategie. Wij zijn met Fossielvrij NL nu bezig om het pensioenfonds ABP fossielvrij te krijgen. Alle gemeenten zitten met hun pensioengelden bij het ABP. Dus daar valt nog een wereld te winnen.

Zijn er nog grote stappen te maken in Nederland?

Ja, gigantisch! Juist in Nederland. Wij lopen verschrikkelijk achter in vergelijking met bijvoorbeeld Denemarken en Duitsland, op het gebied van energie, maar ook de kwaliteit van de bodem, de lucht, het water, de biodiversiteit. We staan er echt slecht voor!

Wat moet een ecologische en sociale beweging dan nog voor elkaar krijgen? Moeten we gewoon doorgaan met wat we al doen? Of mist er iets?

Ja, er mist wel iets. Er is een grote diversiteit van verschillende groepen. Die diversiteit is heel goed. Maar je moet ook de verbinding maken. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld met het Platform Duurzame en Solidaire Economie proberen we te laten zien dat verschillende maatregelen die genomen moeten worden met elkaar samenhangen. Maar ook op lokaal niveau moeten groepen zich met elkaar verbinden. Wij doen dat hier in Boxtel bijvoorbeeld rond 10 oktober: de Dag van de Duurzaamheid. We proberen dan met diverse groepen samen een activiteitenprogramma te maken. In 2015 organiseerden we zo voor het eerst een Week van de Duurzaamheid met ruim 20 activiteiten. Ook in 2016 komt er een ‘Week van de Duurzaamheid’.

Epiloog

Zijn er nog nieuwe stappen die jij zelf de komende tijd gaat zetten?

We gaan hier in Boxtel in samenwerking met Urgenda en de Energie Coöperatie Boxtel een nieuwe campagne beginnen: maak je huis gasvrij en energieneutraal ofwel ‘Nul op de Meter’. We hebben een afspraak met de gemeente dat de ruim 500 mensen die al een energie-prestatie-advies (EPA) hebben aangevraagd, ook de vraag krijgen of ze willen dat hun huis ook gasvrij en energieneutraal wordt, zodat ze per maand/jaar nul op de energierekening hebben. Dat blijkt heel aantrekkelijk maar het vergt per huis wel een investering van maximaal 35.000 euro. Dat is uitgerekend de gemiddelde uitgave van 15 jaar energierekeningen.

Er wordt ook een nieuw beroep voor in het leven geroepen: de Ecomediair. Die doet een sociale en technische intake. Zij onderzoeken hoe men woont en hoeveel behoefte de mensen hebben aan energie. Met hoeveel mensen woon je samen? Gaan de kinderen de deur uit? enz, enz. En daar moet dan een analyse op los gelaten worden welke veranderingen daar het beste bij passen. De uitkomsten leg je vervolgens voor aan een of meer installateurs die je vraagt om een offerte te maken, voor de uit te voeren veranderingen. Ik heb er zelf een half jaar over gedaan om dat voor mijn huis uit te zoeken en adviezen te vragen. Maar het zou in feite ook in twee dagen kunnen. Installateurs en anderen hier in Boxtel gingen een bijscholing volgen tot Ecomediair. Zes mensen hadden zich opgegeven. Dat vind ik prachtig!

Je kan trouwens een gunstige landelijke lening aanvragen van 25.000 euro, die je in 15 jaar aflost met het geld dat je anders aan energie uitgaf. Ik had het niet nodig. Ik had ook minder investering nodig omdat er al veel was gedaan aan mijn huis. Maar deze stap is erg veel waard. Je wordt op deze manier in een keer gasvrij en fossielvrij. Dat is belangrijk voor het klimaat en voor de fijnstof-reductie. Je doet zo dus een sociale èn een ecologische daad. Je bent bovendien niet meer schuldig aan die aardbevingen in Groningen. Je bent ook niet meer afhankelijk van Poetin. Het kan extra zinvol werk opleveren, en de lokale economie weer versterken. Wat wil je nog meer? Dit is de meest concrete nieuwe stap die hopelijk velen de komende tijd gaan zetten. En in Boxtel geven we daar steun aan.

Waar haal je de inspiratie vandaan om steeds maar door te gaan?

Ik vergeet nooit de filosofiecolleges toen ik in Leiden studeerde, over de Joodse filosoof Martin Buber. Hij werkte heel knap het principe Ich werde am du uit. Wie ik ben of word ontwikkelt zich geheel in relatie tot anderen. Het is het basisprincipe dat de mens een onderdeel is van een kudde, een groep. Eén mens alleen is geen mens. Dat is niet alleen fysiek zo, maar ook psychologisch waar. Ons welzijn ontstaat door samenwerking. Het individualisme is gevaarlijk doorgeschoten. Nuttig werk doen voor anderen, en vooral samen met anderen, dat geeft juist voldoening. Zo ervaar ik het ook. Een van de mooie spreuken van Gandhi is: ‘De toekomst is wat je nu doet’. Wij bepalen, voor een groot deel, de toekomst. Wij zitten immers in deze periode aan de knoppen.

[1] www.degrotetransitie.nl

[2] Climate Vulnerability Monitor 2nd Edition. A Guide to the Cold Calculus of a Hot Planet, DARA and the Climate Vulnerable Forum (2014)
http://daraint.org/wp-content/uploads/2012/10/CVM2-Low.pdf

[3] Human Impact Report: Climate Change – The Anatomy of a Silent Crisis, Global Humanitarian Forum Geneva (2009) http://www.eird.org/publicaciones/humanimpactreport.pdf

[4] zie de notitie daarover op www.voetafdruk.eu

[5]  UN World Commission on Environment and Development (1987) Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future. Online: http://www.un-documents.net/wced-ocf.htm

[6] Wilson, E.O. (2003), The Future of Life, Vintage Books, New York

[7] Henry George zet dat idee bijvoorbeeld uit in het boek: George, H. (1975), Progress and Poverty. New York, Robert Schalkenbach Foundation

[8] Zie bijvoorbeeld de volgende werken. Locke, J. (2005), Two Treatises of Government and A Letter Concerning Toleration. Stilwell, Digireads.com. Paine, T. (2008), ‘Agrarian Justice’ in Rights of Man, Common Sense, and Other Political Writings. Oxford, Oxford University Press

 

This entry was posted in Artikelen. Bookmark the permalink.

Comments are closed.