REDACTIONEEL: LAND EN AARDE, GROND VAN BESTAAN

De Derde

De verschillende fundamentele betekenissen van land, grond, of aarde vormen het overkoepelende thema van deze derde editie van het Potentieel. Wat voor rol speelt land in het denken, doen en voelen van mensen die werken aan een betere wereld? Hoe gaan we om met de aarde? Hoe zou dat moeten veranderen? En waarom op die manier?

Land is in meerdere zinnen de ‘grond van ons bestaan’. Het is de grond van ons materiële bestaan, maar ook van ons maatschappelijke en innerlijke bestaan. Om te bestaan hebben we land nodig om groenten te verbouwen, om schapen te laten grazen en katoen, vlas of hennep te verbouwen voor onze kleding. Voor energie graven we in de aarde naar haar bodemschatten. Of we gebruiken haar oppervlakte om daar wind en zonnestralen te vangen. Ook ons geestelijk en ons maatschappelijke bestaan is geworteld in het land. Voor velen is de plek waar we zijn essentieel voor wie we zijn. De band die we hebben met onze natuurlijke omgeving wordt door veel mensen gezien als bepalend voor onze geestelijke gezondheid en zingeving. Verder is hoe we het land inrichten bepalend voor hoe we sociale relaties vormgeven. Hoe we land en haar producten verdelen, staat aan de basis van hoe we welvaart verdelen in onze economie. Het bepaalt hoe we macht en vrijheden verdelen in onze politieke stelsels. Vernietigen we de capaciteit van het land om op een heilzame manier in ons bestaan te voorzien, dan vernietigen we de grond van ons eigen bestaan.

Omdat land een dergelijke fundamentele rol speelt in ons leven, worden de woorden ‘land’, ‘grond’ en ‘aarde’ in onze taal ook gebruikt om de grond van het bestaan aan te duiden. Een inzicht dat ons leven fundamenteel verandert moet eerst ‘landen’. En we zeggen dat we ons ‘ontaard’ voelen als we vervreemd zijn van ons zelf of van de grond die betekenis geeft aan ons leven. Een theorie is ‘gegrond’, als het onderbouwd is met een goed begrip van de werkelijkheid van ons bestaan.

Voor u ligt dan ook weer een bijzondere verzameling bijdragen. Sommigen daarvan hebben duidelijk ‘land’ als hoofdthema. Andere bijdragen meer als zijspoor. Eén ding hebben ze met elkaar gemeen, namelijk dat ze grond of onderbouwing willen bieden aan het werk van mensen, initiatieven en organisaties die werken aan een betere wereld.

De Inhoud

Jan Hendrik Bakker, filosoof en schrijver van o.a. het boek Grond, stelt de vraag of de moderne stedeling weer terug moet naar een agrarische levensstijl. Met stadslandbouw in het achterhoofd neemt hij ons mee in het gedachtegoed van Henry Thoreau en Gilles Deleuze. Wat heeft de Amerikaanse denker die zich terugtrok in een hut in de bossen, te maken met de Franse filosoof die met zijn ‘rhizomatisch’ netwerk-denken moderne denkpatronen probeerde te doorbreken? En wat kunnen beide denkers ons leren over het huidige stadsleven?

Freelance journalist Kris de Decker wordt door Het Potentieel geïnterviewd over zijn zoektocht naar ‘laagtechnologische’ oplossingen (low-tech) om energie en grondstoffen te besparen. De Decker is de man achter de website lowtechmagazine.be, een internationaal online magazine dat vanuit een eigen filosofie naar milieu, energie en technologie kijkt. Hij promoot het gebruik van thermisch ondergoed, elektrische ventilatoren en trolleybussen als goedkope, eenvoudige en efficiënte alternatieven voor de hightech benadering van de globale ecologische uitdagingen van deze tijd.

De eerste speldenprik van Jos Hoevenaars (politiek socioloog en promovendus aan de Radboud Universiteit Nijmegen) is een verklaring van zijn cynisme over ons vermogen iets te kunnen beginnen tegen de ecologische destructie van onze tijd: de zesde extinctiegolf sinds het ontstaan van het leven op aarde. Dit verontrustende geluid in een tijdschrift dat op zoek is naar een betere wereld, stelt ons voor zelfreflectie. Is ons optimistische geloof dat wij bezig zijn de wereld beter te maken niet een zelfingenomen ontkenning van de ondergang, die ons juist in slaap sust? Kleeft er geen groot risico aan dit gevoel dat we moreel handelen?

René Perey schrijft over klimaatvluchtelingen: mensen die ontheemd zijn van hun geboortegrond vanwege problemen veroorzaakt door klimaatverandering. Perey is jurist en oprichter van Climate Refuge, een start-up denktank op het gebied van klimaatverandering en migratie. In zijn artikel Op de Vlucht voor het Klimaat beschrijft hij de oorzaken en mogelijke oplossingen voor dit nog weinig begrepen, maar zeer actuele, probleem.

Vervolgens een interview met Jan Juffermans. Zijn veelzijdige actieve bestaan geeft de lezer inzicht in de verschillende organisaties waar hij zijn bijdrage aan levert (of heeft geleverd); van De Kleine Aarde tot Eetbaar Boxtel, van het Platform voor een Duurzame en Solidaire Economie tot de Fossil-Free-beweging. Gedreven door het verschrikkelijke feit dat er 400.000 mensen per jaar sterven aan klimaatverandering, werkt Jan Juffermans in zijn verschillende initiatieven aan een ‘eerlijk aarde-aandeel’ (fair earth share). Hij vertelt uitvoerig wat dit betekent, hoe je dit in een land als Nederland zou moeten invoeren en hoe hij er in de praktijk zelf naar toewerkt.

Shivant Jhagroe, postdoc onderzoeker aan de Technische Universiteit Eindhoven, agendeert in een ‘speldenprik’ het probleem van een heel ander soort ‘ontheemde’: de fiscusvluchteling. Jhagroe stelt de hypocrisie aan de kaak waarmee men zich wel druk maakt over het verblijf van vluchtelingen in Nederland terwijl er geen inspraakavonden zijn ‘met boze mensenmassa’s die zich druk maken om de huisvesting van fiscale gelukszoekers’.

Tuur Ghys, onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen, pleit in een kort essay niet alleen voor de legalisering, maar ook voor de nationalisering van de productie van cannabis. De discussie zou volgens Ghys niet alleen moeten gaan over individueel gebruik maar ook over onderwerpen als productie en tewerkstelling, nieuwe kansen tot economische ontwikkeling, ecologie en veiligheid.

De rubriek De Klassieker is in deze editie verworden tot een uitgebreide bespreking van de beroemde encycliek van paus Franciscus over de ecologische crisis van onze tijd: Laudato Si’. Rutger Henneman (stadsboer, schrijver en hoofdredacteur van Het Potentieel) gaat voornamelijk in op de spirituele kritiek die de paus uit op de essentie van het modernisme als oorzaak van de huidige klimaatverandering, ongelijkheid, uitputting van natuurlijke hulpbronnen en destructie van biodiversiteit. Wees Geprezen, de Kerk Verzet Zich wordt door Henneman afgerond met een betoog over het historische belang van de boodschap en missie van de paus.

De Redactie

Rutger Henneman, Hoofdredacteur
Jos Hoevenaars, Eindredacteur
Shivant Jhagroe
Tuur Ghys

This entry was posted in Artikelen. Bookmark the permalink.

Comments are closed.